Kediler, doğaları gereği son derece dayanıklı ve gizemli canlılardır; ancak konu sindirim sistemi olduğunda oldukça hassas bir yapıya sahiptirler. Evcil kedi sahiplerinin veteriner kliniklerine başvurma nedenlerinin başında, sindirim sistemi rahatsızlıklarının en belirgin semptomları olan kusma ve ishal gelmektedir.
Pek çok kedi sahibi bu durumları zaman zaman “geçici bir mide rahatsızlığı” veya basit bir tüy yumağı problemi olarak değerlendirse de, kusma ve ishal arka planda yatan farklı ve ciddi sağlık sorunlarının habercisi olabilir. Kedinizin sağlığını korumak, doğru zamanda müdahale etmek ve yaşam kalitesini artırmak için bu belirtilerin nedenlerini, altında yatan mekanizmaları ve ne zaman uzman bir veterinere başvurulması gerektiğini detaylıca bilmek büyük önem taşır.
1. Kedilerde Kusma Neden Olur?
Kedilerde kusma, midenin içeriğinin aktif bir karın kasılması ile ağız yoluyla dışarı atılmasıdır. Zaman zaman yaşanan münferit kusmalar doğal kabul edilebilse de, sıklaşan ve kronikleşen durumlar mutlaka incelenmelidir.
Kedilerde kusmanın en yaygın sebepleri şunlardır:
- Tüy Yumakları (Hairballs / Trikobezoar): Kediler günün büyük bir kısmını kendilerini temizleyerek (tımar ederek) geçirirler. Dillerindeki pütürlü yapı nedeniyle yuttukları tüyler genellikle sindirim sisteminden doğal yollarla atılır. Ancak tüyler mide veya bağırsakta biriktiğinde kedinin bunu kusarak dışarı atması sıkça karşılaşılan bir durumdur.
- Beslenme Hataları ve Hızlı Yemek Yeme: Kedilerin önündeki mamayı çok hızlı tüketmeleri, çiğnemeden yutmaları veya mama değişikliklerinin birdenbire yapılması mideyi irrite ederek kusmaya yol açabilir.
- Yabancı Cisim Yutma: Özellikle meraklı veya genç kediler; ip, poşet parçaları, küçük oyuncaklar, paket lastiği gibi cisimleri yutabilirler. Bu durum mide ve bağırsaklarda tıkanıklığa sebep olarak acil tıbbi müdahale gerektiren şiddetli kusmalara yol açar.
- Gıda Alerjileri ve Hassasiyetleri: Kullanılan mamanın içeriğindeki bazı protein kaynaklarına (tavuk, sığır eti,balık vb.) veya katkı maddelerine karşı gelişen reaksiyonlar kronik kusma ile kendini gösterebilir.
- Zehirlenmeler: Ev ortamında bulunan bazı zehirli salon bitkileri (zambak, difenbahya vb.), temizlik kimyasalları veya bozulmuş gıdaların tüketilmesi akut ve şiddetli kusmalara neden olur.
- Sistemik Hastalıklar: Sindirim sistemi dışındaki kronik rahatsızlıklar da kusma semptomu verebilir. Bunların başında Böbrek Yetmezliği, Karaciğer Hastalıkları, Diyabet ve Hipertiroidizm (tiroit bezinin fazla çalışması) gelmektedir.
- Enfeksiyonlar ve Parazitler: İç parazitler (özellikle genç kedilerde), viral (örneğin Feline Panleukopenia – Kedi Genç Hastalığı) veya bakteriyel enfeksiyonlar mide-bağırsak mukozasını bozarak kusmayı tetikler.
2. Kedilerde İshal Neden Olur?
İshal, dışkının kıvamının yumuşaması, sululaşması ve dışkılama sıklığının belirgin şekilde artması durumudur. İshal,vücudun sindirilemeyen, emilemeyen veya toksik olan maddeleri hızla dışarı atma mekanizmasıdır.
Kedilerde ishalin başlıca nedenleri şunlardır:
- Ani Diet Değişiklikleri: Kedilerin sindirim florası (mikrobiyom) oldukça hassastır. Mama markasını veya türünü aniden değiştirmek, bağırsak bakterilerinin dengesini bozarak ishale yol açar.
- İç Parazitler: Gardia, Coccidia gibi protozoalar veya tenya ve yuvarlak solucan gibi parazitler bağırsak duvarına tutunarak emilimi bozar ve ishale sebebiyet verir.
- Bakteriyel ve Viral Enfeksiyonlar: Salmonella, E. coli veya Campylobacter gibi bakteriyel etkenler ile Feline Coronavirus veya Panleukopenia gibi viral enfeksiyonlar şiddetli ve kanlı ishale yol açabilir.
- Yangısal Bağırsak Hastalığı (IBD – Inflammatory Bowel Disease): Kronik ishalin en yaygın nedenlerinden biridir. Bağırsak duvarında hücre düzeyinde meydana gelen kronik yangı, gıda emilimini engeller.
- Süt ve Süt Ürünleri Tüketimi: Yetişkin kedilerin çoğunda laktozu sindirecek “laktoz” enzimi bulunmaz.Kedilere verilen inek sütü veya peynir gibi ürünler ciddi sindirim problemlerine ve ishale yol açar.
- Stres ve Çevresel Faktörler: Kediler rutinlerine bağlı canlılardır. Taşınma, eve yeni bir evcil hayvanın veya bireyin gelmesi, veteriner ziyaretleri gibi stres faktörleri bağırsak hareketlerini hızlandırarak ishale sebebiyet verebilir.
3. Ne Zaman Acilen Veteriner Hekime Başvurulmalıdır?
Kedilerde zaman zaman görülen hafif seyirli kusma veya tek seferlik yumuşak dışkılama her zaman acil bir durum oluşturmayabilir. Ancak aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı mevcutsa, vakit kaybetmeden bir veteriner hekime başvurulmalıdır:
- Süreklilik: Kusma veya ishal 24 saatten uzun sürüyorsa,
- Kusmuk veya Dışkıda Kan: Kırmızı, pembe veya kahve telvesi görünümünde kusmuk ya da kanlı/siyah renkli dışkı varsa,
- Letharji (Aşırı Halsizlik): Kedi çevreye ilgisizse, sürekli saklanıyor veya kalkmakta zorlanıyorsa,
- İştahsızlık ve Su İçmeme: Kedi gıda ve su alımını tamamen kestiyse (dehidrasyon / sıvı kaybı riski),
- Ateş veya Yüksek Ağrı: Karın bölgesine dokunulduğunda miyavlama, tepki verme veya huzursuzluk gösteriyorsa,
- Yabancı Cisim Şüphesi: Kedinin ip, lastik vb. bir şey yuttuğu görüldüyse veya şüpheleniliyorsa.
4. Teşhis ve Tedavi Yöntemleri
Veteriner hekim, kedinizin durumunu değerlendirirken öncelikle ayrıntılı bir geçmiş (anamnez) alır. Ardından şu teşhis yöntemlerine başvurabilir:
- Fiziksel Muayene ve Sıvı Kaybı (Dehidrasyon) Kontrolü
- Kan ve Biyokimya Testleri: Organ fonksiyonlarını (böbrek, karaciğer) ve enfeksiyon varlığını değerlendirmek için,
- Gaita (Dışkı) Analizi: Parazit, bakteri veya mikroskobik incelemeler için,
- Röntgen ve Ultrasonografi: Mide ve bağırsaklarda yabancı cisim, tıkanıklık, kitle veya duvar kalınlaşması olup olmadığını tespit etmek için.
Tedavi Süreci: Tedavi, sorunun temel kaynağına göre şekillenir. Akut durumlarda öncelik, kusma ve ishal nedeniyle kaybedilen sıvının ve elektrolitlerin serum tedavisi (serum fizyolojik/izotonik çözeltiler) ile yerine konmasıdır. Bunun yanı sıra uygun diyet tedavileri (sindirimi kolay veteriner klinik mamaları), antiemetikler (kusma önleyiciler),antibiyotikler veya parazit ilaçları reçete edilir.
5. Korunma ve Önleyici Tedbirler
Kedilerde sindirim sistemi sorunlarının büyük bir kısmını doğru bakım alışkanlıklarıyla önlemek mümkündür:
- Dengeli ve Kaliteli Beslenme: Kedinizin yaşına, kısırlaştırma durumuna ve özel ihtiyaçlarına uygun kaliteli kuru ve yaş mamalar tercih edin.
- Kademeli Mama Değişimi: Mama değişikliği yaparken yeni mamayı eski mamayla karıştırarak en az 7-10 günlük bir süreçte kademeli olarak geçiş yapın.
- Düzenli Taramalar: Kedinizi düzenli olarak tarayarak yuttuğu tüy miktarını azaltın. Gerekli durumlarda veteriner hekiminizin önerisiyle malt macunları kullanın.
- Parazit Aşıları ve Kontrolleri: İç ve dış parazit uygulamalarını aksatmadan düzenli olarak yaptırın.
- Ev İçi Güvenlik: İp, yumak, poşet gibi tehlikeli cisimleri ve zehirli salon bitkilerini kedinizin ulaşamayacağı yerlerde tutun.
- Taze Su: Kedinizin her zaman temiz ve taze suya erişimi olduğundan emin olun.
Kedilerde kusma ve ishal, hafife alınmaması gereken, vücudun verdiği önemli birer uyarı sinyalidir. Erken teşhis ve doğru yaklaşımla, sevimli dostlarımızın sağlıklı ve konforlu bir yaşam sürdürmelerini sağlamak bizim elimizdedir.
Evcil hayvanlarınızın hak ettiği bakım için Harbiye Veterinerk Kliniğimiz hizmetinizde! Hemen Ara Randevu Al: 0212 247 97 50